Nghị định 95/2025/NĐ-CP về tổ chức và hoạt động

Ngân hàng Phát triển Việt Nam

TÓM TẮT NGHỊ ĐỊNH 95/2025/NĐ-CP

Ngân hàng Phát triển Việt Nam: Tổ chức và Hoạt động

Ngày 29/04/2025, Chính phủ đã ban hành Nghị định 95/2025/NĐ-CP quy định về tổ chức và hoạt động của Ngân hàng Phát triển Việt Nam, có hiệu lực từ ngày ký ban hành.

Nghị định này áp dụng cho Ngân hàng Phát triển Việt Nam, các cơ quan quản lý nhà nước và các tổ chức, cá nhân có liên quan.

- Địa vị pháp lý và mục tiêu hoạt động

Ngân hàng Phát triển Việt Nam là ngân hàng chính sách do Thủ tướng Chính phủ thành lập, hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận nhằm thực hiện chính sách kinh tế - xã hội của Nhà nước. Ngân hàng được Nhà nước bảo đảm khả năng thanh toán, miễn thuế và không phải dự trữ bắt buộc.

- Cơ cấu tổ chức quản lý

Ngân hàng Phát triển có cơ cấu quản lý gồm Hội đồng quản trị, Ban kiểm soát và Tổng giám đốc. Hội đồng quản trị có tối đa 5 thành viên, trong đó Chủ tịch và Tổng giám đốc do Thủ tướng bổ nhiệm. Ban kiểm soát có 3 thành viên do Bộ Tài chính bổ nhiệm. Tổng giám đốc điều hành hoạt động hàng ngày và chịu trách nhiệm trước Hội đồng quản trị.

- Hoạt động nghiệp vụ

Ngân hàng thực hiện các hoạt động huy động vốn, tín dụng, ủy thác và nhận ủy thác, tham gia thị trường liên ngân hàng và cung cấp dịch vụ thanh toán. Ngân hàng cũng có quyền phát hành trái phiếu, vay vốn từ các tổ chức tài chính trong và ngoài nước, và thực hiện các hoạt động tín dụng theo chính sách của Nhà nước.

- Quyền hạn và trách nhiệm

Ngân hàng có quyền mở tài khoản, vay tái cấp vốn, góp vốn thành lập doanh nghiệp và yêu cầu khách hàng cung cấp thông tin liên quan đến việc vay vốn. Ngân hàng cũng có quyền kiểm tra, giám sát việc sử dụng vốn vay và xử lý tài sản bảo đảm để thu hồi nợ khi cần thiết.

- Bảo mật thông tin

Ngân hàng Phát triển và các tổ chức tín dụng có thể trao đổi thông tin về hoạt động của nhau, nhưng phải bảo mật thông tin khách hàng và hoạt động của ngân hàng theo quy định của pháp luật. Ngân hàng có quyền từ chối cung cấp thông tin trừ khi có yêu cầu từ cơ quan nhà nước có thẩm quyền hoặc được khách hàng chấp thuận.

MỤC LỤC

Chương I QUY ĐỊNH CHUNG

Điều 1. Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng

Điều 2. Giải thích từ ngữ

Điều 3. Tên gọi, trụ sở hoạt động của Ngân hàng Phát triển

Điều 4. Địa vị pháp lý, tư cách pháp nhân, đại diện pháp luật

Điều 5. Nguyên tắc, mục tiêu hoạt động và bảo đảm hoạt động

Điều 6. Chủ sở hữu và đại diện chủ sở hữu nhà nước của Ngân hàng Phát triển

Điều 7. Vốn điều lệ của Ngân hàng Phát triển

Điều 8. Trách nhiệm của Ngân hàng Phát triển

Điều 9. Quyền hạn của Ngân hàng Phát triển

Điều 10. Tổ chức lại, giải thể Ngân hàng Phát triển

Điều 11. Hoạt động của các tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội trong Ngân hàng Phát triển

Chương II CƠ CẤU TỔ CHỨC QUẢN LÝ CỦA NGÂN HÀNG PHÁT TRIỂN

Điều 12. Cơ cấu tổ chức quản lý

Mục 1 HỘI ĐỒNG QUẢN TRỊ

Điều 13. Hội đồng quản trị

Điều 14. Nhiệm vụ và quyền hạn của Hội đồng quản trị

Điều 15. Nhiệm vụ và quyền hạn của Chủ tịch Hội đồng quản trị

Điều 16. Nhiệm vụ và quyền hạn của thành viên Hội đồng quản trị

Điều 17. Chế độ làm việc, điều kiện và thể thức tiến hành họp Hội đồng quản trị

Điều 18. Giúp việc cho Hội đồng quản trị

Mục 2 BAN KIỂM SOÁT

Điều 19. Ban kiểm soát

Điều 20. Nhiệm vụ và quyền hạn của Ban kiểm soát

Điều 21. Nhiệm vụ và quyền hạn của Trưởng ban kiểm soát

Điều 22. Nhiệm vụ và quyền hạn của thành viên Ban kiểm soát

Điều 23. Bộ phận kiểm toán nội bộ và bộ phận giúp việc

Mục 3 TỔNG GIÁM ĐỐC

Điều 24. Tổng giám đốc

Điều 25. Nhiệm vụ và quyền hạn của Tổng giám đốc

Điều 26. Giúp việc cho Tổng giám đốc

Điều 27. Hệ thống kiểm soát nội bộ

Mục 4 MỐI QUAN HỆ GIỮA HỘI ĐỒNG QUẢN TRỊ,  TỔNG GIÁM ĐỐC VÀ BAN KIỂM SOÁT

Điều 28. Quan hệ giữa Hội đồng quản trị, Tổng giám đốc và Ban kiểm soát trong quản lý, điều hành

Chương III HOẠT ĐỘNG CỦA NGÂN HÀNG PHÁT TRIỂN

Điều 29. Hoạt động nghiệp vụ của Ngân hàng Phát triển

Điều 30. Vốn hoạt động và sử dụng vốn của Ngân hàng Phát triển

Điều 31. Chế độ tài chính

Điều 32. Chế độ kế toán, thống kê

Điều 33. Báo cáo tài chính, kiểm toán báo cáo tài chính

Chương IV QUYỀN HẠN VÀ TRÁCH NHIỆM CỦA THỦ TƯỚNG CHÍNH PHỦ  VÀ CÁC CƠ QUAN QUẢN LÝ ĐỐI VỚI NGÂN HÀNG PHÁT TRIỂN

Điều 34. Thủ tướng Chính phủ

Điều 35. Bộ Tài chính

Điều 36. Bộ Nội vụ

Điều 37. Ngân hàng Nhà nước Việt Nam

Điều 38. Các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, chính quyền địa phương

Chương V THÔNG TIN VÀ BẢO MẬT CỦA NGÂN HÀNG PHÁT TRIỂN

Điều 39. Trao đổi thông tin

Điều 40. Bảo mật thông tin

Chương VI TỔ CHỨC THỰC HIỆN 

Điều 41. Hiệu lực thi hành

Điều 42. Tổ chức thực hiện

30 CÂU HỎI ÔN TẬP CÓ ĐÁP ÁN

Chương I QUY ĐỊNH CHUNG

Câu 1: Phân tích địa vị pháp lý của Ngân hàng Phát triển Việt Nam theo Điều 4 Nghị định 95/2025/NĐ-CP. So sánh tư cách pháp nhân của Ngân hàng Phát triển với một ngân hàng thương mại cổ phần điển hình.

Trả lời:

Theo Điều 4 Nghị định 95/2025/NĐ-CP, Ngân hàng Phát triển Việt Nam (VDB) có địa vị pháp lý đặc thù: là "ngân hàng chính sách do Thủ tướng Chính phủ thành lập", hoạt động theo Luật Các tổ chức tín dụng 2024, Nghị định này và pháp luật liên quan. VDB có tư cách pháp nhân, vốn điều lệ, con dấu riêng, và Tổng giám đốc là người đại diện theo pháp luật.

Phân tích chi tiết:

• Tính chất "ngân hàng chính sách": Khác với ngân hàng thương mại (NHTM) được thành lập theo Giấy phép của Ngân hàng Nhà nước, VDB được thành lập trực tiếp bởi Thủ tướng Chính phủ, phản ánh vị thế đặc biệt của VDB trong hệ thống tài chính.
• Tư cách pháp nhân: VDB đáp ứng đủ 4 điều kiện của một pháp nhân theo Bộ luật Dân sự 2015: được thành lập hợp pháp, có cơ cấu tổ chức chặt chẽ, có tài sản độc lập và nhân danh mình tham gia quan hệ pháp luật một cách độc lập.

So sánh với NHTM cổ phần (ví dụ: Vietcombank):

Ví dụ minh họa:
Giả sử một doanh nghiệp vay vốn xuất khẩu tại VDB, nếu doanh nghiệp không trả được nợ, VDB không thể phát mãi cổ phần của mình vì không có cổ đông. VDB phải xử lý tài sản bảo đảm theo Điều 9.9 và trình Bộ Tài chính xử lý rủi ro. Trong khi đó, Vietcombank có thể phát hành thêm cổ phiếu để tăng vốn hoặc trích lập dự phòng rủi ro từ lợi nhuận.

Kết luận: VDB có địa vị pháp lý "lưỡng tính": vừa là một pháp nhân độc lập trong giao dịch dân sự, vừa là một công cụ thực thi chính sách của Nhà nước, chịu sự kiểm soát trực tiếp từ Chính phủ và Bộ Tài chính, khác xa với mô hình tự chủ, tự chịu trách nhiệm của NHTM cổ phần.

Câu 2: Theo Điều 5 Nghị định 95/2025/NĐ-CP, Ngân hàng Phát triển hoạt động “không vì mục tiêu lợi nhuận”. Hãy phân tích nguyên tắc này trong thực tiễn. Liệu “không vì lợi nhuận” có đồng nghĩa với việc Ngân hàng Phát triển được phép thua lỗ bất kỳ lúc nào không? Lấy ví dụ và so sánh với cơ chế bảo đảm hoạt động tại khoản 2 Điều 5.

Trả lời:

Nguyên tắc "không vì mục tiêu lợi nhuận" tại Điều 5.1 Nghị định 95/2025/NĐ-CP cần được hiểu một cách chính xác theo bản chất của ngân hàng chính sách, không phải là sự miễn nhiệm cho mọi khoản lỗ, mà là sự định hướng mục tiêu hoạt động.

Phân tích nguyên tắc:

Thứ nhất, "không vì mục tiêu lợi nhuận" có nghĩa là:

• Lợi nhuận không phải là thước đo thành công chính.
• Mọi hoạt động đều hướng tới thực hiện chính sách kinh tế - xã hội của Nhà nước (cho vay ưu đãi lãi suất thấp đối với xuất khẩu, cho vay hỗ trợ đầu tư, cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa…).
• Nếu có lãi, lợi nhuận được giữ lại để bảo toàn vốn hoặc nộp NSNN, không chia cho cổ đông (vì không có cổ đông).

Thứ hai, "không vì mục tiêu lợi nhuận" KHÔNG đồng nghĩa với việc được phép thua lỗ bất kỳ lúc nào. VDB vẫn phải đảm bảo an toàn vốn, bảo toàn tài sản (Điều 8.1), hoàn trả nợ gốc và lãi đúng hạn (Điều 8.2). Thua lỗ kéo dài sẽ làm suy yếu năng lực tài chính, ảnh hưởng đến khả năng thực thi chính sách.

Điều 5.2 đưa ra các bảo đảm đặc biệt:

• Được Nhà nước bảo đảm khả năng thanh toán.
• Được cấp bù chênh lệch lãi suất và phí quản lý.
• Được miễn thuế và các khoản nộp NSNN.
• Không thực hiện dự trữ bắt buộc.
• Không tham gia bảo hiểm tiền gửi.

Ví dụ minh họa:
Giả sử VDB triển khai chương trình cho vay ưu đãi doanh nghiệp nhỏ và vừa với lãi suất 3%/năm, trong khi lãi suất huy động bình quân là 6%/năm. Chênh lệch 3% sẽ được NSNN cấp bù theo quy định. Nếu VDB tự chịu phần lỗ đó, sẽ dẫn đến mất vốn. Nhưng khoản lỗ đó không được xem là sai trái, vì nó nằm trong chính sách được Thủ tướng phê duyệt.

Ngược lại, nếu VDB cho vay một dự án không đúng đối tượng (ví dụ: cho vay kinh doanh bất động sản cao cấp) và phát sinh nợ xấu, dù có bảo đảm thanh toán từ Nhà nước, hành vi đó vẫn vi phạm Điều 5 về mục tiêu hoạt động.

So sánh với NHTM:
NHTM nếu thua lỗ sẽ phải cắt cổ tức, bán tài sản, thậm chí phá sản. VDB thì không, nhưng thua lỗ vẫn là "gánh nặng" cho NSNN, do đó phải có cơ chế kiểm soát chặt chẽ. Việc được miễn thuế và không tham gia bảo hiểm tiền gửi giúp VDB giảm chi phí hoạt động, nhưng bù lại, VDB bị giám sát chặt về mục đích sử dụng vốn.

Kết luận: Nguyên tắc "không vì lợi nhuận" là kim chỉ nam, không phải giấy phép thua lỗ. VDB vẫn phải kinh doanh hiệu quả trong khuôn khổ chính sách. NSNN chỉ bù đắp phần lỗ phát sinh từ các chương trình tín dụng chính sách đã được phê duyệt, không bù đắp cho các sai phạm quản trị.

Câu 3: So sánh cơ chế “chủ sở hữu” và “đại diện chủ sở hữu” của Ngân hàng Phát triển Việt Nam theo Điều 6 với cơ chế chủ sở hữu của một ngân hàng thương mại nhà nước điển hình như VietinBank (nơi Nhà nước nắm trên 50% vốn). Từ đó, nhận xét về mức độ kiểm soát của Chính phủ đối với Ngân hàng Phát triển.

Trả lời:

Điều 6 Nghị định 95/2025/NĐ-CP quy định một cơ chế chủ sở hữu rất đặc biệt, khác biệt hoàn toàn so với NHTM nhà nước hay NHTM cổ phần có vốn nhà nước.

Phân tích cơ chế của VDB:

• Khoản 1: Nhà nước là chủ sở hữu duy nhất (100% vốn thuộc sở hữu nhà nước). Chính phủ thống nhất quản lý việc thực hiện quyền, nhiệm vụ của chủ sở hữu.
• Khoản 2: Thủ tướng Chính phủ trực tiếp thực hiện quyền, trách nhiệm. Điều này có nghĩa là các quyết định quan trọng như bổ nhiệm, miễn nhiệm Hội đồng quản trị, phê duyệt chiến lược, kế hoạch tài chính… đều do Thủ tướng quyết định.
• Khoản 3: Bộ Tài chính thực hiện một số quyền, trách nhiệm (như giám sát tài chính, phê duyệt báo cáo tài chính, xử lý rủi ro…).
• Khoản 4: Hội đồng quản trị là cơ quan đại diện trực tiếp của chủ sở hữu tại Ngân hàng Phát triển, nhưng không phải cơ quan quyết định cao nhất (quyền cao nhất thuộc về Thủ tướng).

So sánh với NHTM nhà nước (VietinBank trước cổ phần hóa hoặc hiện nay với tỷ lệ sở hữu nhà nước >50%):

Nhận xét mức độ kiểm soát của Chính phủ:

1. Kiểm soát trực tiếp, tập trung: VDB chịu sự kiểm soát ở tầm rất cao – Thủ tướng trực tiếp nắm quyền chủ sở hữu. Mọi vấn đề từ chiến lược, kế hoạch vay vốn, góp vốn thành lập doanh nghiệp (Điều 9.3) đều phải được Thủ tướng phê duyệt. Điều này đảm bảo VDB hoàn toàn là công cụ điều hành chính sách vĩ mô.
2. Hạn chế tính tự chủ: Khác với NHTM nhà nước, nơi HĐQT có thể quyết định nhiều vấn đề trong giới hạn vốn điều lệ, VDB hầu như không có "vùng tự quyết" rộng. Ví dụ: Nếu VietinBank muốn mua cổ phần của một ngân hàng khác dưới 10% vốn, HĐQT có thể quyết định; nhưng VDB muốn góp vốn thành lập doanh nghiệp (Điều 9.3), bắt buộc phải có chủ trương của Thủ tướng.
3. Giám sát kép: VDB vừa chịu sự giám sát của HĐQT (do Thủ tướng bổ nhiệm), vừa chịu sự kiểm tra, thanh tra của Bộ Tài chính và các cơ quan khác (Điều 8.3). Cơ chế này giảm nguy cơ lạm quyền, nhưng cũng làm chậm quy trình ra quyết định.

Ví dụ thực tế:
Giả sử VDB phát hiện một khoản cho vay xuất khẩu 500 tỷ đồng có dấu hiệu rủi ro cao do thị trường biến động. Nếu là NHTM, HĐQT có thể chủ động trích lập dự phòng rủi ro, yêu cầu bổ sung tài sản bảo đảm. Với VDB, do không có lợi nhuận để trích lập, phải báo cáo Bộ Tài chính, trình Thủ tướng phương án xử lý. Quy trình này có thể mất nhiều tuần, làm tăng rủi ro.

Kết luận: Chính phủ kiểm soát VDB ở mức độ “tối đa”, gần như trực tiếp, không qua trung gian nhiều tầng. Đây là sự khác biệt mang tính bản chất nhằm đảm bảo rằng nguồn vốn từ NSNN và các nguồn huy động được sử dụng đúng mục tiêu chính sách, không bị “tư nhân hóa lợi ích” dưới bất kỳ hình thức nào.